ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 25.3.2108

ΤΟ ΣΥΜΦΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ 
Οι πέντε Συμφωνίες του ανήκουν στην κατηγορία των μεγάλων έργων (Μουσική Τοιχογραφία, τα χαρακτηρίζει ο συνθέτης), που καταγράφουν κορυφαίες στιγμές ψυχικής έντασης.

11.00  1η ΣΥΜΦΩΝΙΑ 
Εκείνο που έχει σημασία για το έργο τέχνης, όπως είναι λόγου χάρη, μια Συμφωνία, είναι να μεταδίδει συναισθήματα και ιδέες μαζί με την απαραίτητη αισθητική απόλαυση. Συνήθως, όταν πρόκειται για συμφωνικά έργα, οι διάφοροι αναλυτές εξαντλούνται σε μουσικολογικές, τεχνολογικές αναλύσεις με αφετηρία πάντοτε τα ευρωπαϊκά αρχέτυπα.
Στην περίπτωση του Θεοδωράκη εμείς θα ακολουθήσουμε έναν άλλο δρόμο. Τον δικό του. Γιατί, όπως λέει κι ο ίδιος, με το μουσικό του έργο, «λαϊκό» και «έντεχνο», κατέγραφε τα ιστορικά κυρίως γεγονότα, μέσα στα οποία ζούσε ο ελληνικός λαός και μαζί του και ο ίδιος. Έτσι, ανάλογα με τις συνθήκες, επέλεγε τους τρόπους της μουσικής του έκφρασης.


13.00  2η ΣΥΜΦΩΝΙΑ 
Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ γράφτηκε αρχικά στο Παρίσι από το 1955 έως το 1958 για να ολοκληρωθεί στη δεκαετία του ’80 και πάλι στο Παρίσι. Την Πρώτη Περίοδο (1954-60) τη χαρακτηρίζουν δύο βασικά στοιχεία:

Το πρώτο που αφορά το περιεχόμενο, αντανακλά τη βασική ψυχολογία που τον διακατείχε λίγα μόλις χρόνια μετά τις τραυματικές εμπειρίες του στον εμφύλιο πόλεμο με αποκορύφωση τη δοκιμασία της Μακρονήσου. Αγωνία, αποτροπιασμός, απελπισία, βαναυσότητα, άβυσσος, σκληρότητα, χάος, με νησίδες γαλήνης που κάνουν τη σκοτεινή και απάνθρωπη διάθεση ακόμα πιο σκοτεινή.
Θα λέγαμε με λίγα λόγια ότι τα έργα αυτής της περιόδου τα χαρακτηρίζει μια έντονη, σχεδόν βίαιη άρνηση της βαναυσότητας και της βίας σαν αποτέλεσμα του εμφύλιου πολέμου που βίωσε στο πετσί της η γενιά του συνθέτη.
Το δεύτερο στοιχείο αφορά την τεχνική που ανέπτυξε ο Θεοδωράκης στην ίδια περίοδο και που στηρίζεται στη χρήση της «τετραχορδικής» μουσικής γραφής. Αυτή η τεχνική ταιριάζει απόλυτα με την ψυχική διάθεση του συνθέτη. Τον βοηθά ώστε να μετουσιώσει τα δραματικά και συχνά τραγικά στοιχεία, συναισθήματα και ιδέες σε μουσικές τοιχογραφίες με κυρίαρχες ηχητικές αποχρώσεις εκείνης της θύελλας που είχε καλύψει τη ζωή της Ελλάδας την εποχή του εμφυλίου πολέμου.

15.00  3η ΣΥΜΦΩΝΙΑ 
Είναι φανερό ότι ο Θεοδωράκης διακρίνει στο πρόσωπο της «Τρελής Μάνας» την ίδια την Ελλάδα. Οι πρώτοι στίχοι «Τώρα που η ξάστερη νύχτα μονάχους μας ηύρε απάντεχα και κει στους βράχους σκίζεται η θάλασσα σιγαλινά» περιγράφουν την αιώνια νύχτα της ιστορίας. Το κύριο μουσικό θέμα το έγραψε στα 1942, όταν άρχισε να συνθέτει την πρώτη εκδοχή του έργου για solo φωνή, χορωδία και ορχήστρα που με τον τίτλο «ΤΟ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ» παίχθηκε για μια και μόνη φορά στα 1945, στην Αθήνα. Την ίδια εποχή (1942) άλλωστε γράφτηκαν όλες οι υπόλοιπες μελωδίες του Δεύτερου και του Τέταρτου Μέρους, στις οποίες θα προστεθούν τα νέα μουσικά θέματα «τετραχορδικής» κυρίως υφής κατά την Παρισινή περίοδο (1954-1960), τότε που ολοκλήρωσε τη δεύτερη εκδοχή με τον τίτλο «ΤΡΙΤΗ ΣΟΥΙΤΑ για solo φωνή, χορωδία και συμφωνική ορχήστρα». Τα υλικά αυτά ξαναδουλεύτηκαν στο Παρίσι στη δεκαετία του ’80, για να αποτελέσουν την ΤΡΙΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ στην Πρώτη version όπως έγινε γνωστή από τις διάφορες ηχογραφήσεις έως τώρα, για να καταλήξουμε στη Δεύτερη version (1994), όπου ο συνθέτης κυρίως επεκτείνει τη συμμετοχή της mezzo-soprano, ώστε να αναδείξει το ρόλο της σε μια μεγάλη και εξαιρετικά δύσκολη aria που να είναι πραγματική πρόκληση για τις τεχνικές και εκφραστικές δυνατότητες  της μονωδού (solist). Αυτή θα είναι και η τελική μορφή, της οποίας την πρώτη εκτέλεση διηύθυνε ο ίδιος ο συνθέτης με την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της ΕΡΤ και με σολίστ τη Δάφνη Ευαγγελάτου πρώτα και τη Μαρκέλα Χατζιάνο στη συνέχεια.

17.00  4η  ΣΥΜΦΩΝΙΑ 
Προς το τέλος του 1985 ο Μίκης Θεοδωράκης δέχτηκε ένα μάλλον απρόσμενο αίτημα. Ο τότε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητής Μιχάλης Σταθόπουλος, του ζήτησε, κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου, να συνθέσει ένα έργο για την επερχόμενη επέτειο των 150 χρόνων από ην ίδρυσή του. Το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο ιδρύθηκε στις 3 Μαΐου 1837. Ο μουσουργός δέχτηκε συγκινημένος το αίτημα και σύντομα άρχισε να επεξεργάζεται διάφορες ιδέες και να κάνει διάφορα και διαφορετικά σχέδια. Την ίδια περίπου εποχή, αρχές του 1986, ο σκηνοθέτης Σπύρος Ευαγγελάτος ζήτησε από τον Μίκη Θεοδωράκη να συνθέσει μουσική για την τριλογία της Ορέστειας του Αισχύλου, την οποία επρόκειτο να παρουσιάσει σταδιακά στην Επίδαυρο, αρχής γενομένης από το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς με το τρίτο μέρος του έργου, τις Ευμενίδες. 

19.00  7η ΣΥΜΦΩΝΙΑ
Στο Πρώτο Μέρος της ΕΒΔΟΜΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ θα λέγαμε ότι η μουσική είναι «περιγραφική» με την έννοια που τη συναντάμε στα έργα των μορφών του «Μουσικού Ποιήματος», σαν να θέλει ο συνθέτης να μεταφέρει το νόημα των στίχων σε αντίστοιχες μουσικές. Και φυσικά να εκφράσει το ΟΛΟΝ της Ποίησης σε μια νέα ενότητα Ποίησης και Μουσικής σε ένα ΟΛΟΝ ενός νέου έργου.

Ζητώντας το Θεό ζητούσα εσένα. Η γέννηση τη Άνοιξης. Οι πρώτοι ψίθυροι της ζωής. Οι σταλακτίτες σπάζουν. Η μελωδία της Άνοιξης προσπαθεί να απαλλαγεί από τις ομίχλες του χειμώνα. Μέσα από την παγωμένη γη αναδύεται το τραγούδι των ανθρώπων. Είναι δειλό, μονότονο, φοβισμένο, βασισμένο μόνο σε δύο νότες σε διάστημα τόνου: πρώτα RE – MI και στη συνέχεια SOL – LA. Το αρχίζουν οι μπάσοι με τους τενόρους, στους οποίους αργότερα έρχονται να προστεθούν πρώτα οι άλτες και μετά οι σοπράνες μέσα σε μια συνεχή κορύφωση. Που δείχνει προσπάθεια, κόπο και επιμονή. 

21.00    SYMPHONIETTA - ETAT DE SIEGE 

ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ:  1999

ΣΥΝΘΕΣΗ/ΠΟΙΗΣΗ:  Mikis Theodorakis, Ρένα Χατζιδάκη (Μαρίνα)

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:  Mikis Theodorakis, Mαρία Φαραντούρη, Κώστας Θωμαΐδης, Henning Schmiedt, International Frankfurt Chamber Orchestra



23.00  RHAPSODY FOR VIOLONCELLO  AND ORCHESTRA 

ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: 2006

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:  

Sebastian Hess, Nürnberger Sinfoniker, John Carewe, Franz Halasz