Έκτακτη Μετάδοση 10.00 Ρωμιοσύνη Γιάννη Ρίτσου. Έτος σύνθεσης: 1966. Αθήνα. Συμμετέχουν: Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Γιάννης Διδίλης Πιάνο, Λάκης Καρνέζης Κώστας Παπαδόπουλος Μπουζούκι. Βαγγέλης Παπαγγελίδης Κoντραμπάσο. Εύανδρος Παπαδόπουλος Ντράμς. Λαϊκή ορχήστρα υπό την διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.
Άρθρο
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 δημιουργήθηκε μία οργάνωση γυναικών που σκοπό είχε την αποφυλάκιση των πολυάριθμων κρατουμένων της προηγούμενης δεκαετίας και της εποχής του Εμφυλίου. Το 1962 μία επιτροπή από τις γυναίκες αυτές επισκέφθηκε τον Μίκη στο σπίτι του λέγοντας «Σύντροφε, πήγαμε και είδαμε τον Ρίτσο. Σκεφτήκαμε να κάνει κάτι ο Ρίτσος και να το μελοποιήσετε εσείς. Να βγει ένας δίσκος, να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη μήπως βγουν οι άντρες μας από τη φυλακή». Ο μεγάλος ποιητής διάλεξε κάποια αποσπάσματα από παλιότερο έργο του και συγκεκριμένα από την ποιητική σύνθεση Ρωμιοσύνη που κυκλοφόρησε με την ποιητική συλλογή Αγρύπνια (1954). Πρέπει φυσικά να αναφερθεί ότι η Ρωμιοσύνη γράφτηκε από τον Ρίτσο στο διάστημα 1945-1947 και περιγράφει με αριστουργηματικό τρόπο την εποποιία της Εθνικής Αντίστασης.
3 Απριλίου 1966: παρουσιάζεται για πρώτη φορά ο κύκλος τραγουδιών «Ρωμιοσύνη»
Το 1966 ήταν μια χρονιά που σημαδεύτηκε από ένα πλήθος γεγονότων που σημάδεψαν την ιστορία της προδικτατορικής Ελλάδας και του κόσμου ολόκληρου. Στην Ελλάδα είχαμε τις εκλογές «βίας και νοθείας», το ξεκίνημα του «Ανένδοτου Αγώνα» του Γεωργίου Παπανδρέου, τη συναυλία της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο με τη «Μήδεια» του Κερουμπίνι, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και σκηνικά κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη, το Όσκαρ τραγουδιού για τα «Παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι και την υπογραφή της σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ. Ήταν επίσης η χρονιά που ο σοβιετικός κοσμοναύτης Γιούρι Γκαγκάριν πέταξε στο διάστημα καθώς και η χρονιά που στήθηκε το Τείχος του Βερολίνου.
Η δημιουργία της «Ρωμιοσύνης»
Ως γνωστόν την ημέρα των Θεοφανείων του 1966, ο Μίκης Θεοδωράκης, ως βουλευτής της ΕΔΑ είχε παραστεί στην κατάδυση του Τιμίου Σταυρού στον Πειραιά, όπου έγιναν μεγάλα επεισόδια και ο ίδιος χτυπήθηκε βάναυσα.
«Τη ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ μου την είχαν φέρει στο σπίτι γυναίκες κρατουμένων πολλά χρόνια πριν», αναφέρει σε κείμενο του ο Μ. Θεοδωράκης. «Είχαν περάσει πρώτα από το Ρίτσο που διάλεξε ο ίδιος τα αποσπάσματα από τη ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ, για να μου τα εμπιστευτεί. Όμως τα χειρόγραφα σκεπάστηκαν από άλλα. Χάθηκαν. Ξεχάστηκαν. Ώσπου εκείνη ακριβώς τη στιγμή κάποιο χέρι (χωρίς να ξέρει κανείς το πώς και το γιατί) τα ανέσυρε και τα ακούμπησε στο πιάνο. Είχαν προηγηθεί συγκρούσεις στον Πειραιά με την αστυνομία, ο άγριος ξυλοδαρμός και η κακοποίηση μου, γεγονότα που με επηρέασαν βαθιά. Τόσο που μόλις διάβασα το πρώτο στίχο: “αυτά τα δέντρα δεν βολεύονται με λιγότερο ουρανό”, να καθίσω όπως ήμουν λερωμένος με λάσπη και αίματα και να συνθέσω μονορούφι τη ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ».
Για ερμηνευτή διάλεξε και πάλι τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, ο οποίος χρειάστηκε αρκετό καιρό για να μπορέσει να μπει στο νόημα των τραγουδιών, όπως είπε ο ίδιος ο Μπιθικώτσης σε μια ραδιοφωνική του συνέντευξη τον Ιανουάριο του 1990 στον Πάνο Γεραμάνη:
«Από τα έργα του Μίκη Θεοδωράκη, εκείνο που με δυσκόλεψε πάρα πολύ και το θεωρώ από τα μεγαλύτερα είναι η ΡΩΜΙΟΣΥΝΗ του Γιάννη Ρίτσου. Σ’ αυτό το έργο χάθηκα. Έκανα πρόβα δυόμισι μήνες για να μπω στο νόημα της μελωδίας και του στίχου. Τότε βρήκα τον αληθινό μου εαυτό. Ήταν αυτό που με γέμισε. Ήταν η πιο μεγάλη στιγμή της καριέρας μου και της ζωής μου.
Τα εννέα τραγούδια της ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ είχαν μια μελωδία που δεν την έπιανε το μυαλό μου. Μελωδία τρομερή, ασύλληπτη. Ο Θεοδωράκης στις πρώτες πρόβες μού έλεγε: “Λίγο αν προσέξεις στις πρόβες, θα τα καταφέρεις, Γρηγόρη. Το έργο αυτό απευθύνεται σε όλους τους Έλληνες. Μιλάει για το τι έχει τραβήξει η Ελλάδα. Τότε που κόβανε στο γόνατο το κριθαρένιο τους καρβέλι, που μπαίνανε στα σίδερα και στη φωτιά, που γέμιζαν τα κανόνια μόνο με την καρδιά τους. Και πάνω σ’ αυτή τη φοβερή ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, ο Μίκης έχει γράψει μουσική για 100-200 χρόνια μπροστά. Σου το λέω υπεύθυνα εγώ, ο Γρηγόρης, που τραγούδησα τη Ρωμιοσύνη».
Η πρώτη παρουσίαση του έργου
Η πρώτη παρουσίαση της ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ γίνεται στην αίθουσα της ταβέρνας ΚΑΣΤΡΟ και είναι μόνο για δημοσιογράφους. Ακολούθησε την Κυριακή 3 Απριλίου, η συναυλία στο ΠΑΛΛΑΣ (πρώην ΚΕΝΤΡΙΚΟΝ) όπου τα εννιά τραγούδια της ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ παρουσιάστηκαν μαζί με τέσσερα τραγούδια από την ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΜΑΟΥΤΧΑΟΥΖΕΝ.
